Google Translate

Top brands

Katalog Firm

www.GoPost.pl - operatorzy pocztowi, korespondencja masowa, druk transakcyjny, outsourcing, firmy kurierskie, broker usług kurierskich

Partnerzy

Newsletter

Global Economy

Ważne informacje gospodarcze z Europy na 49 tydzień 2011 roku więcej
Ważne informacje gospodarcze z Polski na 49 tydzień 2011 roku więcej
WIELKI, OSZCZĘDNOŚCIOWY PLAN TUSKA ZAGROŻONY więcej

Po godzinach

 
Wasz typ
 
Wasz typ
 
Wasz typ
 
Wasz typ

Usługi pocztowe

O modernizacji rynku usług pocztowych nieco inaczej...

17-12-2012
Fot. Poczta Polska

Burzliwe lata panowania Stanisława Augusta oraz osoba ostatniego króla Rzeczypospolitej posądzanego bardzo często o bezzasadnie dużą spolegliwość wobec carycy Katarzyny II Wielkiej nie kojarzą się współczesnym zbyt dobrze. Król ten miał jednak szereg zasług w obszarze modernizacji polskiej gospodarki oraz na niwie rozwoju społecznego i kulturalnego kraju. Stanisław August interesował się również żywo sprawami poczty.


Na sejmie elekcyjnym w Warszawie w dniu 13 września 1764 roku w paktach konwentach zobowiązał się Stanisław August do zapewnienia bezpieczeństwa obrotu przesyłek oraz powszechnego dostępu do poczty, z której zyski miały być przeznaczone na rzecz skarbu królewskiego. Zapowiedział także ogłoszenie nowoczesnych regulacji, które miały porządkować kwestie związane z funkcjonowaniem poczty.


Leżą przede mną fotokopie i odpisy oryginalnych dokumentów z początku panowania Stanisława Augusta. Myślę o nich w kontekście zbliżającej się liberalizacji rynku usług pocztowych w Polsce, która ma nastąpić z dniem 01 stycznia 2013 roku. Nie chcę oceniać jakości tych papierów, to znaczy aktów prawnych z czasów stanisławowskich i tej współczesnej ustawy. Mam przed sobą ogłoszony w dniu 18 grudnia 1764 roku Uniwersał Nayiaśn[iejszego] Króla Imci względem Poczty oraz mającą obowiązywać od dnia 01 stycznia 1765 roku Zupełną Taxę Pocztową za Listy tak do cudzych Kraiów, w Koronie, iako y WW. Xięstwa Litewskiego, które w pełni odzwierciedlają to, w jaki sposób postrzegał rolę poczty Stanisław August dla rozwoju kultury i gospodarki. Tuż obok zaś pochodząca z tego samego okresu Instrukcyia dla IchMi PP Pocztmagistrów Poczt Koronnych y W[ielkiego] X[ięstwa] Lit[ewskiego oraz Trakt poczt różnych, który pokazuje jak kształtowały się wówczas pocztowe trakty, którymi przemieszczali się podróżni oraz frachty z korespondencją. Oryginały tych dokumentów są przechowywane w Bibliotece Ossolińskich (rkps 1404/II, k. 25-27, 144-149, 189-192), aczkolwiek dysponuję również ich odpisami pochodzącymi z innych źródeł. Trzymam w rękach ważny kawałek polskiej historii. Przekładam te karty i myślę o dziejach poczty, zarówno jej przeszłości, jak i przyszłości.


W Uniwersale Nayiaśn[iejszego] Króla Imci względem Poczty czytamy, że intencją Stanisława Augusta jest taka organizacja komunikacji pocztowej na ziemiach polskich by zapewnić dostęp do usług pocztowych wszystkim mieszkańcom Rzeczypospolitej celem umożliwienia pełnego obrotu korespondencji tak handlowej, jak i publicznej, a także w obrocie zagranicznym. Ma temu służyć zdaniem króla pokrycie całego kraju siecią urządzeń pocztowych, które zagwarantują, iż do większych miast oraz miasteczek będzie dochodziła poczta raz w tygodniu oraz ustanowienie cennika usług zapewniającego pozyskiwanie niezbędnych środków do funkcjonowania poczty. Stanisław August wskazuje na to również, że zrozumiałe jest to, iż pocztmagistrowie zawiadujący jego imieniem placówkami pocztowymi nie będą w stanie utrzymać takiej ilości koni, która zabezpieczy potrzeby wszystkich podróżnych. Wobec powyższego dopuszcza król możliwość najmu koni u mieszczan, Żydów i chłopów pod warunkiem, że ci będą odprowadzać pocztmistrzom 12 gr. od każdego użyczonego podróżnemu konia. Uniwersał gwarantuje także bezpieczeństwo, tak obrotu przesyłek, jak i pocztmistrzom oraz kurierom pod rygorem surowych kar, dla tych którzy ośmieliliby się je w jakikolwiek sposób naruszyć. Królewski uniwersał zwalnia też placówki pocztowe z obowiązku udzielania stacji żołnierzom oraz gościom, a także umożliwia im pierwszeństwo w nieodpłatnym korzystaniu z przepraw na rzekach.


Zupełna Taxa Pocztowa, o wejściu której w życie z dniem 01 stycznia 1765 roku wspomina wyżej omawiany Uniwersał składa się z szesnastu punktów. Obydwa dokumenty podpisał własnoręcznie król Stanisław August. Zupełna Taxa Pocztowa wprowadza sześć stref opłat uzależnionych od rodzaju korespondencji oraz od odległości na terenie kontynentu europejskiego. Zasadą naczelną jest pobieranie opłat w chwili przyjęcia przesyłki od nadawcy, a więc z góry. Dokument ten mówi o tym, że do obrotu pocztowego mogą zostać wprowadzone również przedmioty wartościowe, kosztowności, pieniądze oraz ważne papiery, jednakże określa też zasady ich nadawania – muszą zostać złożone w placówce najpóźniej na dwie godziny przed odejściem poczty. Ciekawostką jest to, że za przewożone pieniądze, np. monety poczta pobiera opłatę wg ich wagi, tak jak za listy. Zupełna Taxa Pocztowa reguluje też kwestię przewożenia prasy oraz przyjmowania przesyłek, które nie są przyjmowane bez pełnych danych adresowych oraz w formie umożliwiającej swobodny dostęp do zawartości korespondencji.


Wspomniany Trakt poczt różnych wskazuje najważniejsze szlaki pocztowe z tego okresu. Są wśród nich trakty z Warszawy do Mitawy, do Poznania, do Krakowa i Bielicy, za Nowe Miasto i do Krakowa, do Torunia, do Gdańska oraz trakt z Grodna do Smoleńska, z Warszawy do Lublina, Lwowa oraz Kamieńca Podolskiego, do Łucka, z Krakowa do Jarosławia, z Opatowa do Krakowa, z Jarosławia do Lwowa, z Lublina do Opatowa, z Łucka na Brody do Lwowa, z Łucka do Latyczowa, z Łucka do Żytomierza, z Żytomierza do Zbrucza (?), z Latyczowa do Winnicy, z Winnicy do Żytomierza, z Berdyczowa do Białej Cerkwi. Są to najbardziej istotne szlaki pocztowe Rzeczypospolitej z początków panowania Stanisława Augusta.


Znamy też obsadę stacji pocztmistrzowskich z pierwszych lat stanisławowskiej Rzeczypospolitej z zachowanego w języku francuskim dokumentu Specyfications des Stationes et Maitres des Postes tant, en Pologne [qu’en] Lithuanie z roku 1767. Oryginał tego źródła znajdziemy w Zbiorze Popielów w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (rkps. 299, k. 110-111v). Nie uda się nam go całkowicie odczytać, ponieważ uległ uszkodzeniom, jednakże będziemy w stanie na podstawie jego analizy odtworzyć nazwy bardzo wielu ówczesnych stacji pocztowych oraz nazwiska obsady pocztmistrzowskiej.
Najciekawszym dokumentem z omawianego okresu wydaje się być jednak Instrukcyia dla IchMi PP Pocztmagistrów Poczt Koronnych y W[ielkiego] X[ięstwa] Lit[ewskiego, która reguluje w bardziej szczegółowy sposób zasady obiegu korespondencji oraz świadczenia przez pocztę usług pasażerskich. Warto zwrócić uwagę na to, że dziś poczta kojarzy się nam głównie z instytucją, w której można nadać bądź odebrać przesyłkę czy pieniądze, jako taka, która dostarcza nam prenumerowane gazety i czasopisma. W XVIII wieku zajmowała się ona jednak również w dużej mierze przewożeniem pasażerów.


Instrukcyia podkreśla już we wstępie to, iż za realizowane przez pocztę królewską usługi będą pobierane opłaty z góry zgodnie z obowiązującą taksą i że należy wprowadzać do obrotu pocztowego korespondencji zawierającej niepełne dane adresowe. Zawiera również zastrzeżenie, że naruszenie tajemnicy korespondencji będzie niosło ze sobą wydalenie ze służby pocztowej. Wszelkie listy mają być przesyłane z kartą/specyfikacją zawierającą nazwiska adresatów oraz zapisaną wagę przesyłki. Cały obieg korespondencji musi być udokumentowany w stosownych papierach, które powinny być wraz z odpowiednimi prowizjami odprowadzane na bieżąco, najpóźniej w cyklach miesięcznych bądź kwartalnych do generalnego pocztamtu w Warszawie, podobnie zresztą jak należności za wynajem koni podróżnym. Przed objęciem stanowiska pocztmistrza każdy kandydat będzie zobligowany uiścić trzymiesięczną kaucję stanowiącą wysokość przychodów wypracowywanych przez daną stację. Ma on obowiązek zatrudniać też pisarzy i kurierów, za których pracę ponosi osobistą odpowiedzialność przed zwierzchnikami. Poczta stanisławowska dba o terminowość obiegu korespondencji, wobec powyższego każdy pocztmistrz ma obowiązek zapisywania w odpowiednich cedułach godzin nadejścia oraz odchodzenia z danej placówki pocztowej przesyłki. Wskazana instrukcja mówi też o tym, że poczty zwykłe (ordynaryjne) nie powinny być odsyłane wspólnie ze sztafetami (korespondencją priorytetową) pod rygorem kary finansowej a nawet wydalenia z urzędu. Instrukcyia opisuje też to, w jaki sposób powinny być naliczane i pobierane należności za sztafety oraz przekazywane do kolejnych pocztamtów i dyrekcji generalnej poczty. W interesujący sposób dokument ten reguluje także kwestię odpraw pocztowych. Czytamy więc w nim, że dla ekspedycji sztafety każda stacja pocztowa ma 15 minut a poczty zwykłej 30 minut, natomiast postylion, tj. kurier powinien w ciągu godziny przemierzyć jedną milę drogi. Wszystkie wyjazdy oraz przejazdy winny być rzecz jasna adnotowane w stosownej dokumentacji, aby móc ustalić po czyjej stronie leży odpowiedzialność za potencjalne opóźnienia. Instrukcyia ustanawia też stawki za wynajem koni podając, iż za najem konia do zaprzęgu na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego (za Grodnem) będzie się pobierać 50 gr., a w pozostałych częściach państwa 2 złote polskie na jedną milę. Oczywiście pasażerowie mogą wynajmować też konie od mieszczan, chłopów i Żydów przy zachowaniu zasady uiszczenia 12 gr. od każdego konia na jedną milę pocztmistrzowi.


Za ciekawostkę można uznać również to, że powyższy dokument przewiduje też odszkodowanie za zdechnięcie konia w wyniku zbyt pośpiesznej jazdy przez pasażera lub kuriera. Wtedy są oni winni pocztmistrzowi uiścić kwotę 60 zł polskich. Aby uniknąć takiej sytuacji kurier jedną milę drogi winien pokonywać w 45 minut, a pasażer w ciągu jednej godziny. Jeżeli dany pasażer zarezerwuje wynajem koni w stacji pocztowej, to pocztmistrz nie ma obowiązku czekać z realizacją na jego rzecz usługi dłużej niż jedną godzinę, może też w takiej sytuacji domagać się od najemcy wypłaty odszkodowania. Instrukcyia przewiduje też możliwość wynajmu wózka na stacji pocztowej – zaleca poczmistrzom się w nie wyposażyć oraz wskazuje na potrzebę uiszczania pocztmagistrowi kwoty od tzw. smarowania oraz specjalnego napiwku dla postyliona zwanego tryngieldem. Wszelkie spory między klientami a pocztmistrzami mają być rozstrzygane we właściwych sądach grodzkich bądź ziemskich. Jednakże zarówno osoby korzystające z usług poczty oraz królewscy urzędnicy mogą również liczyć na jego bezpośrednią opiekę oraz zainteresowanie problemem.


Instrukcyia dla IchMi PP Pocztmagistrów zobowiązuje pocztmistrzów do wywieszania na stacjach pocztowych herbów pocztowych oraz ubierania kurierów w królewskie barwy z emblematem trąbki, którzy tylko w takich strojach powinni realizować obowiązki służbowe. Dokument ten mówi także o zakazie łączenia przewozów pasażerskich z ekspedycją przesyłek. Obliguje również urzędników pocztowych do starannej weryfikacji w każdej stacji pocztowej sposobu zabezpieczenia przewożonej korespondencji oraz pozostawania w ciągłej gotowości do użyczenia pasażerom koni.
Instrukcja regulująca funkcjonowanie poczt w Rzeczypospolitej wskazuje też na to, że każdy pocztmistrz ma obowiązek poinformować generalną dyrekcję poczty z trzymiesięcznym wyprzedzeniem o zamiarze rezygnacji z zawiadywania urzędem pocztowym.


W źródłach z epoki stanisławowskiej znajdziemy wiele interesujących rzeczy dotyczących ówczesnej poczty. Można się ich lekturą delektować do woli. Są to materiały, które przeglądam z uwagą, przekładając kolejne karty z dużą czułością. Dokumentują one dzieje polskiej poczty oraz ważne momenty narodowej historii.

 

Dr Rafał Zgorzelski

Zgorzelski Consulting

powrót
drukuj

Z kraju i ze świata

TNT Express uruchamia Centrum Usług Wspólnych w Polsce więcej
Zakupy online: liczy się bezpieczeństwo i czas dostawy więcej
Lewiatan, Polska Rada Biznesu i BCC stają w obronie PGP więcej
Poczta Polska z neokartkami na Dzień Kobiet więcej
Z gitarą na pokładzie więcej

Forum

Przeprowadzka 2017-08-21
16:21:28
Wlasny biznes 2017-08-06
19:29:04
Wylewana olia na samochód 2017-05-31
19:31:25
Co po maturze? 2017-05-15
15:59:47
Jakie meble do biura? 2017-05-11
19:45:25

ROZMOWA Z

Takich studiów jeszcze nie było! - rozmowa z dr. Rafałem Zgorzelskim

Sonda - zabezpieczenia

W chwili obecnej nie dysponujemy żadnymi ankietami.
© 2010. All right reserved.
CMS
Realizacja: Ideo Powered by: Edito