Świadczenie usług pocztowych cz II

Rafał Zgorzelski

 doktor nauk humanistycznych w specjalności komunikacja pocztowa, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od ponad dziesięciu lat związany z branżą usług pocztowych. Na łamach portalu Pocztowokurierski.pl stworzył dział Szkice z historii poczty. Wyjaśnia również zawiłości Prawa pocztowego - i nie tylko - w dziale Poradnik pocztowy.

Jakie uprawnienia przysługują operatorowi pocztowemu?

Jak napisałem w pierwszej części artykułu, za przyjmowanie, przemieszczanie oraz doręczanie przesyłek, bądź kwot pieniężnych określonych w przekazie operator pocztowy pobiera (w formie znaków opłaty pocztowej, bądź oznaczeń) stosowne opłaty. Ich wysokość zależy od rodzaju, masy oraz terminów doręczenia przesyłek oraz jest określona w cennikach świadczenia usług pocztowych i/bądź zawartej umowie o świadczenie usług pocztowych.

  
Są jednak przesyłki, które podlegają ustawowemu zwolnieniu z obowiązku uiszczenia opłaty pocztowej. Należą do nich przesyłki nadane przez osoby niewidome lub ociemniałe, adresowane do bibliotek lub organizacji niewidomych lub ociemniałych, bądź takiej, która zajmuje się działaniem na rzecz niewidomych i ociemniałych. Zostanie zwolniona z opłaty pocztowej także biblioteka, organizacja osób niewidomych lub ociemniałych, bądź taka, której celem jest działanie na rzecz osób niewidomych i ociemniałych, oraz przesyłka adresowana do takowej osoby.

Zwolnieniu z opłaty podlega również przesyłka będąca przesyłką dla ociemniałych nadana przez osobę niewidomą lub ociemniałą lub skierowana do tej osoby, zawierająca wyłącznie informacje utrwalone pismem wypukłym. Należy dodać, że zwolnieniu z obowiązku opłaty pocztowej podlegają przesyłki o masie nie przekraczającej 7 kg, a ponadto takie, które nie są przesyłkami najszybszej kategorii, rodzaju i masy, ustalonej w obowiązującym operatora publicznego cenniku powszechnych usług pocztowych.

Zwolnienie nie obejmuje już jednak usług komplementarnych, takich jak opłata za potwierdzenie odbioru przesyłki rejestrowanej. Warto też uzupełnić, że wykaz bibliotek, organizacji osób niewidomych i ociemniałych zwolnionych z obowiązku uiszczania opłaty za świadczone usługi pocztowe określa, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, minister do spraw zabezpieczenia społecznego oraz do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Operator pocztowy może otrzymać z budżetu państwa dotację do świadczonych przez siebie usług związanych z przyjmowaniem, przemieszczaniem i doręczaniem przesyłek, które podlegają prawnemu zwolnieniu z opłat pocztowych. Kwotę tej dotacji określa ustawa budżetowa, a jej jednostkowa stawka nie może być większa niż stawka ustalona w obowiązującym cenniku powszechnych usług pocztowych operatora publicznego dla przesyłek najniższej kategorii, rodzaju i masy. Operator pocztowy niebędący mikro przedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą może skorzystać też, dla potrzeb restrukturyzacji, z m.in. pomocy finansowej notyfikowanej indywidualnie przez Komisję Europejską.

Operator pocztowy ma prawo zastawu na przesyłkach celem zabezpieczenia roszczeń wynikających z zawartej z nadawcą umowy o świadczenie usługi pocztowej, z tytułu opłat celnych lub dodatkowych kosztów świadczenie usługi, które powstają z przyczyn leżących po stronie nadawcy lub adresata niebędącego organem władzy publicznej. W sytuacji jednak, gdy adresat lub nadawca odmówi zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych zastawem operator pocztowy ma prawo dokonać komisyjnej weryfikacji zawartości przesyłki oraz sprzedaży jej zawartości. Oczywiście w przypadku żywych zwierząt, rzeczy niebezpiecznych lub łatwo psujących się czyni to niezwłocznie, a w pozostałych sytuacjach po upływie 14 dni od dnia pisemnego poinformowania adresata, bądź nadawcy o planowanej sprzedaży zawartości przesyłki. Kwotę uzyskaną z transakcji sprzedaży zawartości przesyłki, pomniejszoną o wierzytelności zabezpieczone zastawem oraz koszty z tym związane operator pocztowy zwraca nadawcy.

Jeżeli jednak wierzytelności zabezpieczone zastawem przewyższają kwotę uzyskaną ze sprzedaży zawartości nadanej przesyłki, to operatorowi pocztowemu przysługuje roszczenie w stosunku do nadawcy o pokrycie brakującej różnicy. W sytuacji, gdy sprzedaż zawartości lub jej części nie jest możliwa, podobnie jak, z różnych względów, jej doręczenie lub zwrócenie do nadawcy, to korespondencję stanowiącą przesyłkę utylizuje się w sposób uniemożliwiający jej odtworzenie, nie wcześniej jednak, niż co najmniej 60 dni od jej otwarcia. Ponadto, w przypadkach przewidzianych przez art. 183, 184 i 187 Ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. 1964, Nr 16, poz. 93, z póź. zm.) przechodzi ona na własność skarbu państwa.

Publiczny operator pocztowy posiada też dodatkowo inne szczególne uprawnienia.

W odniesieniu do tegoż bowiem jednostki zaliczane do sektora finansów publicznych zlokalizowane w określonych nieruchomościach są zobowiązane umożliwić takiemu operatorowi nieodpłatne umieszczenie, a także eksploatację i konserwację nadawczych skrzynek pocztowych, spełniających wymagania określone przez ministra właściwego do spraw łączności oraz Europejski Komitet Normalizacji, o ile oczywiście nie ogranicza to w żaden sposób ich racjonalnego użytkowania. Zobowiązany jest także umożliwić operatorowi publicznemu, umieszczenie nadawczych skrzynek pocztowych, i/bądź automatów do pocztowej obsługi klientów, w tym ich eksploatację i konserwację, właściciel, użytkownik wieczysty lub posiadacz samoistnej nieruchomości. Wtedy jednak warunki korzystania przez operatora publicznego z takiej nieruchomości określa umowa, która winna być przez tegoż zawarta w terminie 30 dni od chwili zwrócenia się przez niego o jej zawarcie. Ideą tej umowy winno być również i to, aby nadawcze skrzynki pocztowe były umieszczane, eksploatowane i konserwowane w sposób możliwie najmniej uciążliwy dla właściciela lub podmiotu korzystającego z nieruchomości, na której zostały umieszczone.

Jak natomiast wygląda sytuacja z oddawczymi skrzynkami pocztowymi?

Otóż, Prawo pocztowe, zobowiązuje właścicieli lub współwłaścicieli budynków stanowiących odrębną nieruchomość do umieszczania oddawczych skrzynek pocztowych, które powinny zresztą spełniać wymagania określone przez ministra właściwego do spraw łączności oraz Europejski Komitet Normalizacji, bądź międzynarodowe organizacje normalizacyjne. Dodatkowo obowiązek ten dotyczy także właścicieli lub współwłaścicieli budynków jednorodzinnych. Wtedy oddawcza skrzynka pocztowa powinna zostać zamieszczona przed drzwiami wejściowymi do budynku lub w ogólnie dostępnej części nieruchomości. W przypadku zaś budynków wielorodzinnych oddawcze skrzynki pocztowe winny być umieszczone w ogólnie dostępnej części nieruchomości i w liczbie odpowiadającej ilości lokali mieszkalnych, bądź lokali o innym przeznaczeniu.

Również i w tej materii operator publiczny posiada stosowne przywileje, ponieważ ma on prawo instalowania i użytkowania na terenach wiejskich oraz obszarach o rozproszonej zabudowie oddawczych skrzynek pocztowych, co zdecydowanie upraszcza proces doręczania. Powinien jednak sposób i model rozmieszczenia tych skrzynek uzgodnić z właściwym wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta, a przede wszystkim z właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub posiadaczem danej nieruchomości. W takiej sytuacji właściciele lub współwłaściciele nieruchomości nie muszą już umieszczać na owych oddawczych skrzynek pocztowych.

Pisząc na temat przywilejów przysługujących operatorowi publicznemu należy też wspomnieć o kolejnym z nich. Otóż potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę operatora publicznego ma moc dokumentu urzędowego, co jest niewątpliwie bardzo korzystne dla operatora publicznego. Operatorzy pocztowi są obowiązani do zachowania tajemnicy pocztowej, która obejmuje zarówno informacje przekazywane w przesyłkach, jak i dotyczące realizowanych przekazów pocztowych oraz podmiotów korzystających z usług pocztowych, a także faktu i okoliczności ich świadczenia. Jednakże operator ma uprawnienia do zbierania, utrwalania, przechowywania, opracowywania, zmieniania, usuwania, a nawet udostępniania danych objętych tajemnicą pocztową, o ile ma to związek ze świadczoną usługą i/lub jest konieczne do jej realizacji.

Do katalogu obowiązków operatorów związany ze świadczeniem usług pocztowych należy też nieodpłatne zagwarantowanie przez operatora, w ramach i w związku z realizowaną przez niego działalnością, usług na rzecz obronności państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. Kwestie te reguluje zarówno Prawo pocztowe, jak i szczegółowo odrębne przepisy. Intencją ustawodawcy jest zaangażowanie operatorów pocztowych do wykonywania zadań na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa oraz porządku publicznego przy jednoczesnym ograniczeniu tegoż do niezbędnego minimum celem uniknięcia zakłóceń w funkcjonowaniu operatora. Operator pocztowy ma obowiązek posiadać plan działania w sytuacjach szczególnych zagrożeń, takich jak wprowadzenie stanu wojennego, stanu wyjątkowego lub klęski żywiołowej.

Dodatkowo operator publiczny jest zobowiązany posiadać plan współdziałania z wojskową pocztą polową na wypadek zagrożenia wprowadzenia stanu wojennego lub wyjątkowego. Rola operatorów pocztowych w procesie pracy na rzecz obronności państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego polega na zapewnieniu ciągłości świadczenia usług pocztowych, w tym w określonym wymiarze również w sposób nieodpłatny. Wtedy jednak minister właściwy do spraw łączności ma obowiązek zapewnienia z budżetu państwa niezbędnych do tego środków finansowych.

Zarówno operator publiczny, a więc taki, który jest zobligowany przez Prawo pocztowe, do świadczenia powszechnych usług pocztowych, jak i operatorzy nieświadczący takowych usług są zobowiązani do przedkładania każdego roku Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej, w terminie do dnia 31 marca, sprawozdań z realizowanej przez siebie w minionym roku działalności pocztowej, która zawiera szereg istotnych informacji związanych ze świadczeniem usług pocztowych. Prezes UKE natomiast w terminie do 15 maja składa ministrowi właściwemu do spraw łączności, przygotowane w oparciu o analizę relacji operatorów, roczne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania rynku usług pocztowych.

 Świadczenie usług pocztowych CZĘŚĆ I