Kontrola działalności pocztowej

fot. Shutterstock

Rafał Zgorzelski

doktor nauk humanistycznych w specjalności komunikacja pocztowa, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od ponad dziesięciu lat związany z branżą usług pocztowych. Na łamach portalu Pocztowokurierski.pl stworzył dział Szkice z historii poczty. Wyjaśnia również zawiłości Prawa pocztowego - i nie tylko - w dziale

Poradnik pocztowy.

Przestrzeganie przez operatorów pocztowych funkcjonujących na polskim rynku przepisów, decyzji oraz postanowień dotyczących działalności pocztowej, poddawane jest kontroli ze strony Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Kompetencje UKE w tym zakresie reguluje Rodział 6 Ustawy z dnia 12 czerwca 2003 roku Prawo pocztowe (Dz. U. 2003 Nr 130 poz. 1188 z póź. zm.) zatytułowany "Kontrola działalności pocztowej".

ZAKRES KONTROLI

W zakresie kompetencji Prezesa UKE znajduje się kontrola działalności pocztowej w obszarze naruszania przez operatorów uprawnień, które zostały zastrzeżone dla operatora publicznego. Prezes UKE kontroluje więc to, czy operatorzy alternatywni nie przyjmują, przemieszczają oraz doręczają w obrocie krajowym i zagranicznym przesyłek z korespondencją, przesyłek reklamowych oraz innych przesyłek nie będących dokumentami o masie nieprzekraczającej granicy wagowej usług zastrzeżonych, to jest 50 g, z wyjątkiem "przesyłek specjalnych", a więc po pobraniu za nie opłaty nie niższej niż dwu i półkrotność opłaty za przyjęcie, przemieszczenie i doręczenie przesyłki listowej, stanowiącej przesyłkę najniższego przedziału wagowego najszybszej kategorii określonej w cenniku powszechnych usług pocztowych operatora publicznego. 

Prezes UKE sprawuje też kontrolę w zakresie świadczenia usług pocztowych oraz stosowania przez operatora je realizującego minimalnych wymagań dotyczących jakości powszechnych usług pocztowych, a więc takich, które polegają na przyjmowaniu, przemieszczaniu i doręczaniu przesyłek listowych do 2 kg (w tym przesyłek poleconych i z zadeklarowaną wartością), paczek pocztowych do 10 kg (w tym z zadeklarowaną wartością), przesyłek dla ociemniałych o masie do 7 kg, doręczaniu nadesłanych z zagranicy paczek pocztowych do 20 kg oraz realizowaniu przekazów pocztowych w obrocie krajowym i zagranicznym.

Prezes UKE kontroluje też wskaźniki terminowości doręczeń przesyłek w obrocie krajowym, a więc to jak wygląda procentowy udział przesyłek doręczonych w określonych terminach począwszy od dnia nadania w odniesieniu do ogólnej ilości nadanych przesyłek. Weryfikuje również liczbę oraz sposób rozmieszczenia placówek operatora publicznego, a także procentowy udział nadawczych skrzynek pocztowych, w tym to. czy są one umieszczone w sposób i miejscu umożliwiającym korzystanie z nich przez osoby niepełnosprawne, poruszające się za pośrednictwem wózka inwalidzkiego.

Zadaniem Prezesa UKE jest także analiza tego, czy operator publiczny spełnia wymagania w zakresie przyjmowania i doręczania przesyłek oraz przekazów pocztowych, w tym metodyki postępowania z przesyłkami uszkodzonymi, nieopłaconymi lub niedostatecznie opłaconymi dokumentowania realizacji usługi doręczania przesyłek rejestrowanych i przekazów pocztowych, terminów odbioru przesyłek i przekazów pocztowych z placówki operatora, a także wymagań w zakresie opakowania i wymiaru przesyłek. Rolą Prezesa UKE jest również sprawdzenie czy sposób świadczenia powszechnych usług pocztowych przez operatora publicznego nie narusza zawarowanych odpowiednimi przepisami prawa interesów konsumentów. 
  

Istotnym elementem uprawnień kontrolnych Prezesa UKE jest również prawo i obowiązek weryfikacji tego w jaki sposób operator świadczący powszechne usługi pocztowe zapewnia dostęp do nich osobom niepełnosprawnym. Prezes UKE poddaje również kontroli to czy operatorzy realizują swoje zadania w sposób zgodny z warunkami określonymi w zezwoleniu lub obowiązującymi dla wykonywania działalności pocztowej na podstawie wpisu do rejestru.

Zadaniem Prezesa UKE jest także wykrywanie działalności wykonywanej bez wymaganego prawem zezwolenia lub wpisu do rejestru operatorów pocztowych. Prezes UKE jest ponadto uprawniony do kontroli posiadanych przez operatorów planów działań w sytuacjach szczególnych zagrożeń, a więc wprowadzenia stanu wojennego, stanu wyjątkowego, bądź klęski żywiołowej.

PRAWA I OBOWIĄZKI KONTROLERA

Pracownikom Urzędu Komunikacji Elektronicznej przysługuje szereg uprawnień w związku z realizowaną w siedzibie lub placówkach operatora kontrolą. Mają jednakże takżeobowiązki względem operatorów. Przed przystąpieniem do kontroli pracownicy UKE winni bowiem okazać zainteresowanej stronie legitymację służbową oraz doręczyć pisemne upoważnienie do przeprowadzenia takiej kontroli zawierające przedmiot kontroli, wydane i podpisane przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej. 

Kontrolerom UKE przysługuje dostęp do wszelkich materiałów, dokumentów i danych, które podlegają kontroli oraz prawo sporządzania ich kopii. Mają także prawo wstępu do wszystkich obiektów i nieruchomości oraz pomieszczeń kontrolowanej jednostki. Pracownik UKE może w miejscu kontroli prowadzić oględziny, dokonywać przeważenia przesyłek oraz weryfikacji wysokości opłat pobieranych przez operatora. Dodatkowo pracownik UKE może sprawdzać zawartość przesyłek o masie nieprzekraczającej dopuszczalnej granicy wagowej, o ile zostały nadane w sposób umożliwiający takową weryfikację, przyjętych do przemieszczenia lub doręczenia przez operatorów niepublicznych i bez otwierania tych przesyłek.
 

OBOWIĄZKI KONTROLOWANEGO

Stosowne obowiązki w trakcie kontroli leżą też po stronie kontrolowanego przedsiębiorcy. Ma on obligatoryjnie zapewnić pracownikom UKE warunki do sprawnej realizacji kontrol oraz udostępniać materiały, dokumenty i dane podlegające kontroli, a także udzielać wszelkich niezbędnych, związanych z przedmiotem kontroli, informacji.

Ważne jest to, że taka kontrola powinna odbywać się w obecności kontrolowanego operatora lub upoważnionej przez niego osoby. Praca kontrolerów UKE powinna przebiegać w taki sposób, by nie powodować zakłóceń w bieżącym funkcjonowaniu kontrolowanego przedsiębiorcy. W sytuacji, gdy zakres lub sama kontrola ma jednak niekorzystny wpływ na jakość świadczonych przez operatora usług, to po stronie pracownika UKE leży obowiązek uzasadnienia tych czynności w sporządzanym na okoliczność kontroli protokole. Warto również dodać, że sporządzany przez pracowników UKE protokół, podpisuje także operator lub osoba przez niego upoważniona. Niemniej kontrolowanemu przedsiębiorcy przysługuje prawo wniesienia do tegoż zastrzeżeń i uwag wraz z uzasadnieniem w terminie 30 dni od daty otrzymania protokołu. Przedsiębiorca lub upoważniona przez niego osoba ma też prawo odmowy podpisania tego protokołu. W takiej sytuacji pracownicy UKE sporządzają na nim stosowną adnotację. Odmawiający podpisu może w terminie 7 dni zaprezentować swoje stanowisko na piśmie Prezesowi UKE.
 
 W PRZYPADKU NARUSZENIA PRZEPISÓW

Jeżeli Prezes UKE stwierdza naruszenie przepisów w zakresie prowadzonej przez operatora działalności pocztowej, to w tej sytuacji wydaje decyzję, w której wskazuje zakres tych naruszeń oraz termin ich usunięcia. Decyzja Prezesa UKE może też wskazywać sposób usunięcia przedmiotowych nieprawidłowości. Natychmiastowej wykonalności podlega natomiast decyzja Prezesa UKE w sytuacji stwierdzenia przezeń realizowania przez przedsiębiorcę działalności pocztowej bez wymaganego zezwolenia lub wpisu do rejestru. 

Prezes UKE wymierza też w drodze decyzji przedsiębiorcy, który funkcjonuje z pominięciem lub naruszeniem obowiązujących przepisów w zakresie prowadzenia działalności pocztowej, kary finansowe. Są one nakładane chociażby wtedy, gdy dany podmiot świadczy usługi pocztowe bez wymaganego zezwolenia lub wpisu do rejestru, bądź narusza warunki uzyskanego zezwolenia. Karze finansowej podlegają też operatorzy świadczący usługi zestrzeżone dla operatora publicznego, emitujący znaki opłaty pocztowej niezgłoszone do wykazu lub niezgodne z wymaganiami ustawy, wydający karty pocztowe lub koperty z nadrukowanym znakiem opłaty pocztowej wbrew obowiązującej ustawie. W katalogu uchybień, za które Prezes UKE nakłada obciążenia finasowe, znajduje się też niewypełnianie przez operatora obowiazków i zadań na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. 

Pełen katalog uprawnień Prezesa UKE w zakresie nakładania kar pieniężnych został zdefiniowany w Rozdziale 7 wzmiankowanej ustawy Prawo pocztowe zatytułowanym zresztą "Kary pieniężne" (art. 67-68). Warto w tym miejscu jedynie dodać, że Prezesowi UKE przysługuje również prawo do nakładania obciążeń finansowych w związku z realizowaną kontrolą działalności pocztowej, w sytuacji, gdy operator uniemożliwia lub utrudnia pracownikom UKE realizację kontroli.

Od decyzji w zakresie nałożonych przez Prezesa UKE kar finansowych przysługuje przedsiębiorcy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – sądu ochrony konkurencji i konsumentów, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Do postępowania przed Prezesem UKE, z wyjątkiem sytuacji wskazanej powyżej, stosuje się przepisy obowiązującego Kodeksu postępowania administracyjnego.

Prezes UKE ma również uprawnienia do cofnięcia i ograniczenia zakresu wydanego wcześniej zezwolenia na wykonywanie działalności pocztowej lub zmniejszenia obszaru działalności. Decyzja ta będzie konsekwencją wydania prawomocnego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej zezwoleniem, a także i wtedy, gdy będzie ona wykonywana w sposób niezgodny z Prawem pocztowym. Zezwolenie cofa Prezes UKE także wtedy, gdy wykonywanie przez operatora działalności pocztowej zagraża obronności, bezpieczeństwu państwa i porządkowi publicznemu oraz w sytuacji, gdy przestał on spełniać warunki wymagane do realizowania działalności pocztowej. Prezes UKE może także swoją decyzją cofnąć zezwolenie na prowadzenie działalności pocztowej wtedy, gdy operator nie usunął we wskazanym przez UKE terminie stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości. Zezwolenie może być cofnięte lub ograniczone w swoim zakresie, czy w odniesieniu do obszaru, na którym jest realizowana działalności w sytuacji, gdy operator w terminie 6 miesięcy od jego wydania nie podjął lub zaprzestał wykonywania działalności pocztowej. Także wtedy, gdy zostanie ogłoszona upadłość lub likwidacja operatora posiadającego zezwolenie. 

Prezes UKE w ramach  działalności kontrolnej może również dokonać z urzędu wykreślenia wpisu z rejestru operatorów w przypadku stwierdzenia trwałego zaprzestania wykonywania działalności pocztowej, uprawomocnienia się decyzji o cofnięciu zezwolenia lub wydania decyzji o zakazie prowadzenia działalności pocztowej objętej wpisem do rejestru.

Uprawnienia Prezesa UKE w zakresie kontroli działalności pocztowej są zdecydowanie większe niż wynika to z przepisów Rozdziału VI Ustawy Prawo pocztowe z dnia 12 czerwca 2003 roku i odnajdziemy je analizując dokładnie treść całego dokumentu, ponieważ de facto zostały przez ustawodawcę rozproszone w zapisach innych artykułów.