Tajemnica korespondencji

fot. Shutterstock

Rafał Zgorzelski

doktor nauk humanistycznych w specjalności komunikacja pocztowa, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od ponad dziesięciu lat związany z branżą usług pocztowych. Na łamach portalu Pocztowokurierski.pl stworzył dział Szkice z historii poczty. Wyjaśnia również zawiłości Prawa pocztowego - i nie tylko - w dziale

Poradnik pocztowy.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. 1997, Nr 78, poz. 483, z póź. zm.) zapewnia obywatelom w art. 49 wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się, która to może podlegać ograniczeniom jedynie w przypadkach i w sposób określony przez prawo, tj. odpowiednie ustawy.

 Jak więc w świetle przytoczonego artykułu ustawy zasadniczej, wygląda kwestia tajemnicy korespondencji oraz z czym wiążę się dla operatora pocztowego jej naruszenie? 

Na gruncie obowiązującej w Polsce Ustawy z dnia 12 czerwca 2003 roku Prawo pocztowe (Dz. U. 2003, Nr 130, poz. 1188, z póź. zm.) tajemnica pocztowa (ustawa nie definiuje owego określenia) obejmuje informacje, które są przekazywane w przesyłkach, dotyczą realizacji przekazów pocztowych i  podmiotów korzystających z usług pocztowych oraz faktu i okliczności świadczenia lub korzystania przezeń z tych usług.

Do przestrzegania w taki sposób rozumianej przez Prawo pocztowe tajemnicy pocztowej jest zobowiązany zarówno operator, jak i osoby, które z racji wykonywanej działalności mają dostęp do tajemnicy pocztowej, a więc choćby agenci i/lub agenci pocztowi, których przedsiębiorstwa funkcjonują w oparciu o zawierane z operatorem, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, umowy.

Problematykę ochrony tajemnicy pocztowej można również powiązać z obowiązującym Kodeksem pracy z dnia 26 czerwca 1974 roku (Dz. U. 1974, Nr 24, poz. 141, z póź. zm.), który przewiduje (art. 114 i nstp.) sankcje dla pracowników (dotyczy to również osób świadczących obowiązek pracy u operatora pocztowego oraz tych, które z racji wykonywanej działalności mają dostęp do tajemnicy pocztowej), którzy nie wykonują lub nie należycie wykonują swoje obowiązki, a więc poprzez swoje działania lub zaniechania mogą choćby uchylać lub prowadzić do naruszenia przepisów w zakresie ochrony tajemnicy korespondencji, czy informacji dotyczących operatora/pracodawcy i nadawców. Ponoszą oni z tego tytułu zarówno odpowiedzialność materialną, jak i służbową. 

Warto też zwrócić uwagę na art. 171 pkt 5 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (Dz. U.  2002, Nr 72, poz. 665, z póź. zm.), który przewiduje sankcje za naruszenie tajemnicy bankowej, polegającej na ujawnieniu lub wykorzystywaniu informacji stanowiących tajemnicę bankową, niezgodnie z upoważnieniem określonym w ustawie. Za te czyny podlega się karze do 1 mln złotych oraz pozbawienia wolności do lat 3. Operator pocztowy oraz osoby, które z racji wykonywanej działalności mają dostęp do tajemnicy pocztowej, a więc choćby agenci i/lub agenci pocztowi są więc zobowiązani do zachowania w tajemnicy, w związku z zawieranymi z bankami umowami o świadczenie usług pocztowych polegających na np. przyjmowaniu, przemieszczaniu i doręczaniu korespondencji bankowej, wszelkich informacji pozyskanych w trakcie procesu obsługi tej korespondencji pod rygorem sankcji, o których mowa wyżej. Bardziej szczegółowo problematykę tę zgłębiają Ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 2003, Nr 153, poz. 1503, z póź. zm.), z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2002, Nr 101, poz. 926, z póź. zm.), z dnia 5 sierpnia 2010 roku o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. 2010, Nr 128, poz. 1288) oraz z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. 2005, Nr 183, poz. 1537, z póź. zm.).

Naruszenie wymogu zachowania tajemnicy pocztowej polega na ujawnieniu lub przetwarzaniu informacji albo danych objętych tajemnicą pocztową, w tym otwieraniu przez osoby nieupoważnione oraz zapoznawanie się z treścią przesyłek, tj. de facto uchyleniu tajemnicy korespondencji (ochrony komunikowania się). Złamaniem obowiązującego prawa będzie też zarówno umożliwienie osobom trzecim działań mających na celu ujawnienie lub przetwarzanie tych danych, jak i samo naruszanie tajemnicy korespondencji. Szczególnej ochronie podlegają dane osobowe, którą to tematykę reguluje przywołana wyżej ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku. W związku z wykonywaną działalnością na operatorach pocztowych, jak i osobach, które z racji wykonywanej działalności mają dostęp do tajemnicy pocztowej, której to integralną część stanowią dane osobowe nadawców i odbiorców oraz postaci wymienionych w treści samej korespondencji, spoczywa obowiązek ścisłego stosowania się do zapisów tej ustawy. Konsekwencje wynikające z jej naruszenia reguluje art. 51, który wskazuje na to, że ten kto administruje zbiorem danych lub będąc obowiązany do ochrony danych osobowych udostępnia je lub umożliwia dostęp do nich osobom nieupoważnionym podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ponadto, w myśl art. 52 ustawy, ten kto administruje danymi narusza choćby nieumyślnie obowiązek zabezpieczenia ich przed zabraniem przez osobę nieuprawnioną, uszkodzeniem lub zniszczeniem, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Nie znaczy to jednak wcale, że naruszanie tajemnicy pocztowej zostało przez ustawodawcę absolutnie wykluczone. Podejmowanie takich działań jest możliwe w przypadkach przewidzianych innymi przepisami prawa lub w umowie oraz w zakresie nią objętym o świadczenie usług pocztowych. Nota bene również sama Ustawa Prawo pocztowe przewiduje możliwość naruszenia tajemnicy korespondencji, lecz tylko wtedy, gdy przesyłka jest niedoręczalna oraz tylko w celu uzyskania danych umożliwiających jej doręczenie adresatowi lub zwrócenie nadawcy. Prawo to reguluje także szczegółowo procedurę postępowania z przesyłkami niedoręczalnymi.  

Nie jest też, w świetle obowiązującego w Polsce Prawa pocztowego, zabronione posługiwanie się przez operatora pocztowego listami referencyjnymi, które obejmują dane dotyczące podmiotów korzystających z oferowanych przez niego usług pocztowych oraz rodzajów usług w sytuacji, gdy są publikowane za zgodą nadawcy.

Obowiązek zachowania tajemnicy pocztowej przez operatora, jak i również inne podmioty, które z racji wykonywanej działalności mają dostęp do informacji pocztowej, nie jest ograniczony w czasie. Operator pocztowy jest przez ustawę zobligowany do zachowania staranności w zakresie  zabezpieczenia urządzeń oraz obiektów, w których są świadczone usługi pocztowe oraz przechowywane dane, których ujawnienie stanowiłoby naruszenie tajemnicy pocztowej. 

Zgodnie z Prawem pocztowym informacje lub inne dane objęte tajemnicą pocztową mogą być zarówno zbierane, jak i utrwalane, przechowywane, opracowywane, zmieniane, usuwane oraz udostępniane tylko wtedy, gdy wzmiankowane czynności związane są bezpośrednio z procesem świadczenia usługi pocztowej lub też są konieczne do jej wykonania, o ile prawo nie stanowi inaczej. W myśl art. 51 pkt. 5 Konstytucji RP zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa bowiem odpowiednia ustawa, a nikt zgodnie z punktem 1 tego samego artykułu ustawy zasadniczej nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Ponadto art. 31 ust. 1 Konstytucji RP stwierdza jednoznacznie, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia lub moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą jednak naruszać  konstytucyjnych wolności i praw obywateli.

Tyle w sprawie Konstytucja RP i Ustawa Prawo pocztowe, Ustawa Prawo bankowe oraz Ustawa o ochronie danych osobowych. Jak więc wygląda tajemnica korespondencji w świetle innych kodyfikacji prawnych? 

Tajemnica korespondencji jest chroniona przez obowiązujące w Polsce prawo cywilne, art. 23 Kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 roku (Dz. U. 64.16.93, z dnia 18 maja 1964 roku, z póź. zm.), który stanowi o tym, że dobra osobiste człowieka, w tym również tajemnica korespondencji, pozostają, niezależnie od ochrony przewidzianej przez inne przepisy, pod ochroną prawa cywilnego. Adresat korespondencji, którego prawa zostały naruszone może ich dochodzić w myśl art. 24 K.c. poprzez majątkowe oraz niemajątkowe roszczenia ochronne, takie jak zadośćuczynienie, odszkodowanie na skutek powstałej szkody będącej wynikiem ujawnienia tajemnicy korespondencji, wydanie bezprawnie uzyskanych korzyści, przeprosiny, sprostowanie etc. Warto dodać, że również Prawo pocztowe wskazuje na to, że za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi pocztowej, a więc również uchybienia polegające na naruszeniu przepisów w zakresie ochrony tajemnicy pocztowej, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej.

Zakaz rozpowszechniania cudzej korespondencji regulują także art. 82 i 83 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994, Nr 24, poz. 83, z póź. zm.). Jeżeli więc, mówi art. 81, osoba, do której, korespondencja jest skierowana, nie wyraziła innej woli, to rozpowszechnianie korespondencji, w okresie 20 lat od jej śmierci, wymaga zezwolenia małżonka, a w przypadku jego braku kolejno zstępnych, rodziców lub rodzeństwa. Następny zaś artykuł Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje na odpowiedzialność związaną między innymi z rozpowszechnianiem korespondencji bez wymaganego zezwolenia osoby, do której została skierowana oraz odsyła do art. 78 ust. 1 Ustawy, który określa roszczenia jakich można dochodzić w wyniku naruszenia przytoczonych przepisów przed upływem 20 lat od śmierci tych osób. Są wśród nich choćby publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie oraz zadośćuczynienie pieniężne. 

Sankcje wynikające z tytułu naruszenia tajemnicy pocztowej przewiduje również Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 roku (Dz. U. 97.88.553, z dnia 2 sierpnia 1997, z póź. zm.), który poświęca tej kwestii art. 267. Niżej przytaczamy go w całości:

Art. 267. § 1. Kto bez uprawnienia uzyskuje informację dla niego nie przeznaczoną, otwierając zamknięte pismo, podłączając się do przewodu służącego do przekazywania informacji lub przełamując elektroniczne, magnetyczne albo inne szczególne jej zabezpieczenie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem specjalnym.
§ 3. Tej samej karze podlega, kto informację uzyskaną w sposób określony w § 1 lub 2 ujawnia innej osobie.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 – 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Warto w tym miejscu wskazać na statystyki Komendy Głównej Policji w zakresie prowadzonej w ostatnich latach w tej materii ilości postępowań:

Źródło: http://www.policja.pl/portal/pol/32/576/Naruszenie_tajemnicy_korespondencji_art_267.html
 
 

ROK    ART. 267 § 1 – 3
2010    1194
2009    982
2008    694
2007    616
2006    538
2005    430
2004    378
2003    362
2002    294
2001    259
2000    249
1999    182
 
Jeżeli więc żadna ze stron nie chce ujawnić treści korespondencji, to w świetle obowiązującego prawa, inne osoby nie mogą również wejść w posiadanie informacji, które są w niej zawarte. Nie dotyczy to oczywiście takich sytuacji, gdy treści te nie są chronione w sposób uniemożliwiający dostępność do korespondencji (vide: widokówki). 

Tajemnica korespondencji podlega więc, jak widać, bezpośrednio lub pośrednio ochronie ze strony szeregu regulacji prawnych, na czele z Konstytucją RP. Nie dotyczy to oczywiście jedynie aktów prawnych stanowionych w Polsce, lecz również prawa międzynarodowego.