Poczta królewska Michała Korybuta Wiśniowieckiego

Rafał Zgorzelski

doktor nauk humanistycznych w specjalności komunikacja pocztowa, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od ponad dziesięciu lat związany z branżą usług pocztowych. Na łamach portalu Pocztowokurierski.pl stworzył dział Szkice z historii poczty. Wyjaśnia również zawiłości Prawa pocztowego - i nie tylko - w dziale

Poradnik pocztowy.

Michał Korybut Wiśniowiecki (1640 – 1673), syn unieśmiertelnionego w sienkiewiczowskiej Trylogii, wybitnego, acz znanego z surowości, wojewody ruskiego Jeremiego Wiśniowieckiego i Gryzeldy z Zamoyskich, król Polski w latach 1669 – 1673, jest oceniany przez historiografię na ogół negatywnie. To głównie zasługa profrancuskiego stronnictwa magnackiego, tzw. malkontentów na czele z prymasem Mikołajem Prażmowskim i hetmanem wielki koronnym Janem Sobieskim, które dążyło do detronizacji tego „Piastowskiego” monarchy, przypisując mu najgorsze intencje i cechy – bojaźliwość, żądzę władzy, brak kwalifikacji politycznych i umiejętności wojskowych.

Tymczasem można stwierdzić z całą pewnością, że takie oceny postaci króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego są wysoce niesprawiedliwe, choć nie pora na to, by w tym miejscu szczegółowo uzasadniać ten pogląd.
 

Syn Jeremiego, na co wskazują zachowane źródła, interesował się również sprawami rozwoju poczty. Podjął reorganizację struktur poczty w Wielkim Księstwie Litewskim, co regulowała wydana na sejmie warszawskim w 1673 roku ordynacja poczty. Król Michał Korybut Wiśniowiecki powierzył stanowisko pocztmagistra w Wielkim Księstwie Litewskim, Reynholdowi Bizing’owi (przed nim funkcję tę sprawował Berent Fogt, o czym mówią konstytucje sejmowe z lat 1649 i 1650) i zabezpieczył na funkcjonowanie tejże poczty sumę 12 tys. złotych polskich, która miała pochodzić z podatków uiszczanych przez miasta. Z wydatków na cele poczty Bizing był zobligowany rozliczać się co roku przed podskarbim litewskim. Postać Bizinga pokazują też źródła jako zwolennika koncepcji utworzenia stałego połączenia pocztowego między Warszawą a Wrocławiem.

Kolejne ordynacje dotyczące poczty litewskiej, niejako porządkujące jej organizację, zostały wydane za czasów następcy króla

Michała, to jest Jana III (Sobieskiego), w latach 1677 i 1678. W roku 1677 zresztą też została ogłoszona ordynacja potwierdzająca wcześniejsze konstytucje pocztowe dla Korony z 1647 i 1659 roku.
 

Michał Korybut Wiśniowiecki wznowił także komunikację pocztową z Półwyspem Apenińskim powołując, po śmierci kierownika poczty weneckiej Lamorala de Taxis’a, z dniem 8 maja 1670 roku, jego następcę w osobie niejakiego Interholtzera. W dniu 14 kwietnia 1673 roku ustanowił król także pocztę w Piotrkowie nominując na funkcję poczmistrza rajcę Michała Waliszewskiego, po śmierci którego kolejnego zwierzchnika tej poczty miała wyłonić rada miejska. Zwolnił monarcha dom pocztowy Waliszewskiego ze świadczeń, a jemu samemu nadał takie same przywileje, jakie mieli inni dworzanie królewscy.

Król Michał Korybut Wiśniowiecki domagał się również, niestety bezskutecznie, likwidacji pruskiej tzw. poczty dragońskiej, która transportowała listy pruskie do Warszawy, co miało związek z bezprawnym porwaniem przy jej wykorzystaniu w dniu 28 listopada 1670 roku z Warszawy elektorskiego przeciwnika Chrystiana Ludwika Kalksteina-Stolińskiego. Owego Kalksteina, na dziejach którego osnuto fabułę polskiego serialu telewizyjnego z 1973 roku z gatunku „płaszcza i szpady”, Czarne chmury, w którym odnajdujemy go pod postacią głównego bohatera filmu pułkownika Krzysztofa Dowgirda.
 

Jak widać choćby po działaniach podejmowanych przez Michała Korybuta Wiśniowieckiego w kwestiach poczty, to ten pogardzany powszechnie król, „zbyt chłopski dla magnatów, zbyt magnacki dla szaraków”, posiadał bardzo konkretną wizję rozwoju tej instytucji (i państwa), której z przyczyn oczywistych (przedwczesna śmierć) nie dane było mu wdrożyć w życie.

W tej serii również:

Polska Poczta w dobie saskiej – panowanie Augusta II Mocnego

Poczta Króla Jana III Wielkiego Sobieskiego